‘HET MOET VERDOMME WEL ERGENS OVER GAAN’

____________________________________________________________________

Ik kan mij geen samenleving voorstellen zonder kunst. Kunst is het hart en de ziel van de samenleving. Kunst gaat over tegen het verkeer in gaan en over alsmaar doorgaan. De echt autonoom werkende kunstenaar kan werelden creëren die er niet zijn en beelden maken die je in de war brengen.

Interview: Koos de Wilt

Als kunst je onverschillig laat, is het niet goed gegaan. Daarom vind ik Warhol ook één van de allerbelangrijkste kunstenaars van na de Tweede Wereldoorlog. Hij heeft de kunst van zijn voetstuk gestoten en heeft de hele wereld in de war gebracht. Na hem is kunst nooit meer hetzelfde geweest. Hij werkte voortdurend op de grens van kunst en massacultuur en tussen mode en kunst. Het ging hem om vervagende grenzen. Misschien hou ik wel van kunst omdat het autoriteiten uitdaagt. Ik ben een kind van eind zestiger, begin zeventiger jaren en dat gevoel is nooit weggegaan. Ik heb een hekel aan gevestigde orde en autoriteiten. Daarom ga ik misschien ook liever naar nog niet gevestigde galeries. Daar vind je de mogelijke kunst van morgen. Je staat dan op het punt van: gaat dit lukken of niet? Ik hou van die onzekerheid en van mensen die het risico nemen om hun bek te gaan. Daarom val ik ook niet zo op gepolijste kunst.

Ons gezin woonde in Harlingen waar mijn vader gemeentesecretaris was. Het was niet een gezin met een uitgesproken belangstelling voor kunst, maar er werd wel veel gelezen. Het was een Christelijke Historisch nest met een tolerante sfeer en een maatschappelijk bewuste instelling. Het moest wel ergens over gaan in het leven. We waren in die tijd allemaal actief in de vredesbeweging en de anti-apartheidsbeweging. Ik roep in het museum ook altijd: ‘het moet godverdomme wel ergens over gaan. Schoonheid alleen is mij echt te weinig!’ Ik was ooit secretaris van het PPR-bestuur, heb in het bestuur van Novib gezeten en in het hoofdbestuur van Amnestie. Dat gaat steeds ergens over. Misschien komt het door mijn optimistische aard, maar ik zie een ontwikkeling ten goede. Ook als het gaat om de mensenrechten. Met vallen en opstaan en met enorme terugvallen zie ik het moreel besef een verandering ondergaan. En dat bereik je niet met geitenwollensokkengedrag. Je moet ook die zaken professionaliteit aanpakken. Het gaat om het doel dat je wilt bereiken. Leden zelf zijn daarbij slechts het middel.

‘Met vallen en opstaan en met enorme terugvallen zie ik het moreel besef een
verandering ondergaan. En dat bereik je niet met geitenwollensokkengedrag.’

Als ik naar kunst kijk, wil ik de hand van de kunstenaar zien en wil ik doordringen tot de kern. Tekeningen en schetsen laten die hand van de kunstenaar vaak zien. Het Teyler Museum heeft bijvoorbeeld die verzameling van schetsen van Michelangelo: mateloos boeiend! Ook de schilderijen, tekeningen en etsen van Rembrandt brengen je een stapje dichter bij de schepper. Het Groninger Museum heeft de beroemde Rubens-schets van ‘de aanbidding’. Dat is één van de allermooiste schetsen die ik ken en die ligt ook het dichtst bij wat Rubens bedoelde. Het uiteindelijke schilderij hangt in Madrid, maar wíj zijn een stapje dichter bij de schepper. Dat is zeker bij Rubens van belang, want hij liet vaak anderen in het atelier het werk vaak uitwerken. Op de schets zie je welke kanten hij heeft geprobeerd heeft uit te gaan, hoe hij zichzelf corrigeerde, hoe hij op sommige plaatsen intense accenten aanbracht van schaduwen en bewegingen.

‘Frans Hals kun je bijna zien als het begin van de abstracte kunst.’

Ik ben ook altijd diep onder de indruk Frans Hals. Via zijn werk leer je hoe je moet kijken. Door zijn handschrift te lezen, begrijp je meer over hoe kunst ontstaat. Je krijgt er een extra dimensie bij. Hals kun je bijna zien als het begin van de abstracte kunst. Jan Wolkers heeft ooit in een tv-uitzending laten zien dat Hals wel veertig kleuren zwart gebruikte om uit te drukken wat ie bedoelde. Een andere kunstenaar waar ik van hou, is Turner, zeker als je zijn werk plaatst in de tijd: eind 18de eeuw, begin 19de eeuw, de tijd van de Romantiek. Wie is beter in staat die prachtige dragende luchten te schilderen? Die dampigheid, die schemering, die mist, die landschappen die vloeiend in elkaar overgaan. Dat is wat ik bij hedendaagse kunst vaak mis: de ambachtelijkheid. Henk Zomers heeft dat wel. Hij gaat ergens naar toe, maakt schetsen en werkt die dan uit. Het gebrek aan ambachtelijkheid ergert mij vaak bij videokunst. De techniek is vaak slordig en het camerawerk en het geluid vaak slecht. Chris Cunningham is een uitzondering. Zijn werk is intens, heftig en heel goed gemaakt. De timing, de opbouw en belichting zijn briljant. Naar zijn werk wil je kijken, soms vraag je je af of je wel durf te kijken, maar toch blijf je kijken. Het is kunst die de grens voorbij is van goed- en afkeuren. Het gaat om iets waar je alleen maar naar kunt kijken en wat je na twintig minuten geheel verward de straat op stuurt. Het vervaagt grenzen. Hij laat een ondeelbaar moment zien. Goede fotografie laat dat ondeelbare moment ook zien en voelen. Rineke Dijkstra bijvoorbeeld is daar heel goed in. Zij legt precies dat moment vast waardoor een werk een kunstwerk wordt. Bij haar werk voel je dat je iets meemaakt dat uniek is. Ik ervaar dat bijvoorbeeld ook als de bariton Hemson Mahler zingt of Jessae Norman die der Letzster Lieder van Richard Strauss. Je moet heel zorgvuldig omgaan met die momenten. Die muziek mag je niet te vaak horen en zeker niet op de radio. Daar moeten ze met hun poten van afblijven.

‘Richard Strauss. Die muziek mag je niet te vaak horen en zeker niet
op de radio. Daar moeten ze met hun poten van afblijven.’

Voor mij is het nooit een kwestie in hoeverre je bereid bent je kwaliteit in te leveren voor kwantiteit? Dan maar je kwantitatieve doelstelling bijstellen. Eerst moet je je droom formuleren en je daarbij niet laten beperken door geld. Als je echt iets fantastisch hebt, dan komt het geld wel. De televisieseries Pleidooi en Oud Geld kostten zes ton per aflevering. Dat was nog nooit vertoond en toch kwam het er. Misschien ben ik wel naïef, maar ik geloof echt dat als je echt iets wilt, het ook naar je toekomt. Tot nu toe is het uitgekomen. In Oud Geld zie je hoe een moeder reageert op de dood van haar zoontje. In die scène zie je acht minuten lang alleen een vrouw op een bank. En dat in een slag gedraaid. Op die dag is niets anders opgenomen. Het resultaat was verbluffend. De spanning was precies goed, de afstand van camera niet te dichtbij, niet te ver. Briljant!

 

___________________________________________________________________________________

Hieronder een aantal van de interviews van het boek en enkele elders gepubliceerde interviews over persoonlijke kunstbeleving en persoonlijke drijfveren:
H.J.A. Hofland, journalist
Matthijs van Nieuwkerk, journalist en televisiemaker
Femke Halsema, politica
Anthony Burgmans, voorzitter raad van bestuur Unilever
Dick Scheringa, ondernemer en museumdirecteur
Masha Trebukova, kunstenares
Kees van Twist, museumdirecteur
Sjaar van Heugten & Andreas Bluhm (van Gogh Museum)
Henk Helmantel, kunstenaar
Aaron Betsky, architectuurdeskundige
Herman Krikhaar, ex-kunsthandelaar/kunstenaar
Ruut Veenhoven, geluksprofessor
Tineke Bahlmann, organisatie-adviseur
Maya Bergmans, directeur Promenade Hotel
Heleen Pott, filosoof
Hans Galjaard, wetenschapper
Rob van Vuure, tijdschriftenmaker
Gerrit Jan Wolffensperger, ex-voorzitter RvB NOS
Karel Vuursteen, ex-voorzitter RvB Heineken
Jeltje van Nieuwenhoven, politica
Joost van Heijningen Nanninga, headhunter
Cees van Lede, ex-voorzitter RvB Akzo Nobel
Robert Noortman, kunsthandelaar
Jan des Bouvrie, ontwerper
Lodewijk Sillevis-Smitt, advocaat
Jop Ubbens, algemeen directeur Christie’s
Harry Starren, management-deskundige
Marion Bloem, kunstenares en schrijfster
Ronald de Leeuw, hoofddirecteur Rijksmuseum
Cees Dam, architect
Thom C. de Graaf, burgemeester
Anton Zijderveld, hoogleraar sociologie
Ans Markus, beeldend kunstenares
Erik Kessels, reclameman
Frans Weisz, regisseur
Jacques Schraven, ex-voorzitter VNO-NCW
Jan Michiel Hessels, bestuurder
Otto van der Gablentz, ex-ambassadeur
Paul Schnabel, directeur CPB
Reinbert de Leeuw, dirigent, pianist en componist
Vincent Mentzel, fotograaf NRC Handelsblad
Winnie Sorgdrager, voorzitter raad voor cultuur

_____________________

Terug naar de homepage