DSC02570.jpeg
De schilder Diederik Kraaijpoel heeft Helmantel eens gezegd: ‘Wat heb jij mooi licht hier in het atelier, je hoeft het alleen nog maar op het doek te zetten’
DSC02665.jpeg
Binnen heerst een andere tijd. In de entree een eeuwenoude kast, een oud kerkbeeld erbovenop en daar weer boven een meisjesportret van de 17de-eeuwse schilder Gerard Terborch.
cover_UED1V648U1.png
DSC02556.jpeg
DSC02564.jpeg
DSC02573.jpeg
DSC02566.jpeg
In de vensterbank drogen de sinaasappels en maiskolven uit die Helmantel eerder schilderde
DSC02612.jpeg
DSC02652.jpeg
DSC02620.jpeg
Een van Helmantels favorieten, een kerkinterieur in het Friese dorpje Bozum
DSC02623.jpeg
Een  persoonlijke favoriet van de kunstenaar
DSC02540.jpeg
Henk en Bas wonen al een half eeuw in een herbouwde pastorieboerderij in een terpdorp boven Groningen

Binnen kijken bij de schilder Henk Helmantel (74)

‘Ik ben ook een hedendaagse kunstenaar’ 

 

Al bijna een halve eeuw woont en werkt de schilder met zijn vrouw Babs in een Westeremden, een klein terpdorpje midden in de eindeloze weilanden net boven de stad Groningen. Hij herbouwde ooit de pastorieboerderij uit op een dertiende-eeuws kerk waaromheen eeuwenoude grafzerken te vinden zijn. Hier is het huis, het atelier en het museum van Henk Helmantel.

Foto's en tekst van Koos de Wilt (2019)

Het is alsof je in een andere eeuw bent beland. Henk Helmantel staat buiten en doet de rode luiken open voordat hij zijn gast begroet. Binnen heerst ook een andere tijd. In de entree een eeuwenoude kast, een oud kerkbeeld erbovenop en daar weer boven een meisjesportret van de zeventiende-eeuwse schilder Gerard Terborch. Boven in het huis nog veel meer oude religieuze beelden, Rembrandt etsen, tekeningen van bomen en meditatieve composities van Kees Stoop, etsen van de natuurvan Charles Donker, schilderijen van Jan Mankes, Paul Citroen, Dick Ket, Chinese fat lady’s en veel Romeins glas. En nog veel meer. Aan de andere kant van het huis, achter de keuken bevindt zich het museum met de eigen collectie met werk uit de hele carrière van Henk Helmantel. Veel stillevens, groot en klein, veel kerkinterieurs, in de buurt en ook in Frankrijk. Een schilderij uit 1972 van het herbouwde huis en wat kleine portretten van het buurmeisje Gerdie. 

‘Ik voel me een realist die abstract denkt als ik naar de werkelijkheid kijk’

Waar is de schilder het meest aan gehecht? Helmantel: ‘Het werk dat ik zou meenemen als de boel hier in brand zou staan, is het kerkinterieur van een kerk in het Friese dorpje Bozum en het stilleven met een Chinese rok. Ook dit langwerpige werk met eieren en eierenschalen vind ik belangrijk. The beauty of simplicity, noemden ze dat bij mijn tentoonstelling in Taiwan.’ Ook wijst de schilder naar een schilderij met blauwe pruimen: ‘In mijn nieuwe boek heeft de Rembrandtkenner Ernst van de Wetering een beschouwing geschreven. Bij dit schilderij heeft hij het onder andere over dat alles op schilderij vanuit het blauwe gedacht is. Hier een schilderij waarbij ik een venkel heb geschilderd en daaronder een schilderijtje van dezelfde venkel een paar maanden later. De glorie van de vergankelijkheid. Een soort memento mori. Ook belangrijk.’ 

Heerlijk helder Helmantel

Babs Helmantel komt koffie brengen in het atelier van de kunstenaar. Het is een atelier zoals dat moet zijn. Met kunstenaarsboeken en kranten, CD’s met klassieke muziek, overal tubes verf, opgedroogde verf en in de vensterbank sinaasappels, maïskolven en venkel, sommige al uitgedroogd. Aan de muur echte Helmantels, waaronder een stillevens van bakstenen, sinaasappels, uien en een kopie van het late Rembrandt zelfportret dat in Kenwood House hangt in Londen. De schilder Diederik Kraaijpoel heeft Helmantel eens gezegd: ‘Wat heb jij mooi licht hier in het atelier, je hoeft het alleen nog maar op het doek te zetten’, zo vertelt Helmantel. Vanuit deze plek heeft de schilder altijd zijn boterham verdiend met schilderen, zo vertelt Helmantel. Ooit is hij begonnen zelf tentoonstellingen te organiseren in de buurt. Toen is Galerie Mokum uit Amsterdam langsgekomen en later is Loek Brons met de slogan ‘Heerlijk helder Helmantel’ met het werk de boer op gegaan. Lange tijd waren er wachtlijsten voor een echte Helmantel. Nu wordt zijn werk verhandeld bij de galerie van Constant Vecht in de Spiegelstraat in Amsterdam, bij Kunsthandel Harms Rolde en verkoop vanuit het atelier. Werkt de schilder nog veel? Helmantel: ‘Nog elke dag. Op dit moment ben ik vooral bezig met een nieuw boek.’ Ondertussen zet Helmantel een Saenredamachtige kerkinterieur tegen de oude kast waaraan hij nu bezig is: ‘Ik ben een liefhebber van Saenredam, maar ben vanaf 1967 kerkinterieurs gaan schilderen omdat ik ze zelf bezocht. De kerk in Loppersum, hier een steenworp afstand, heeft me de ogen geopend voor de schoonheid van de middeleeuwse bouwkunst. Pas daarna heb ik Saenredam ontdekt.’ 

 

Fijnschilders 

Hoort Helmantel bij de fijnschilders? Helmantel: ‘Eerder bij de figuratieve kunst. Mijn belangstelling betreft alles wat er binnen de schilderkunst gebeurt. Ook de abstracte kunst, expressionisme en minimalisme heeft mijn aandacht. Ik voel me een realist die abstract denkt als ik naar de werkelijkheid kijk. Ik voel me ook verwant met de miniaturisten tot aan sommige schilders van nu. Ik leer van Nicolas de Staël, Rothko, Mondriaan en Jan Schoonhoven. Bij die schilders gaat het nog steeds over schilderkunst, compositie, atmosfeer, licht/donker. Van Vermeer heb ik geleerd wat je met suggestie kunt doen in plaats van de letterlijke weergave zoals bij Gerard Dou. Ik zit er een beetje tussenin. Ik probeer de laatste twintig jaar ook de suggestie een rol te laten spelen, bijvoorbeeld met de huid van een pot, een kan of een glas. Rembrandt is de meester van de suggestie, zoals je ziet bij het late zelfportret in Ken