De essentie van liefde

'Constantin Brâncuşi kan wel de vader van het moderne beeldhouwen worden genoemd’, aldus curator Boelens van H'ART Museum. Hij was iemand die directe beeldhouwkunst en eenvoudige vormen propageerde. Deze arme boerenzoon wilde van jongst af aan al beeldhouwer worden en dat werd hij ook al vroeg in zijn geboorteland Roemenië. In 1904, hij was toen al 28, liep hij naar Parijs om zich verder te bekwamen in dé stad van de kunst. Hij schreef zich in bij de École des Beaux-Arts in Parijs en werd daar in 1907 gespot door de beroemde August Rodin om bij hem assistent te worden. De samenwerking duurde een maand. Er groeit niets in de schaduw van een grote boom, zei Brancusi erover.

Ariane Coulondre, curator en samensteller van de tentoonstelling in Centre Pompidou, vult aan: ‘Het was een begin van een nieuwe weg in de moderne beeldhouwkunst. Brâncuşi's eigen beeld van De kus zou je zelfs een soort onafhankelijkheidsverklaring kunnen noemen. Waar het beroemde beeld van Rodin geliefden afbeeldt, ging het bij Brancusi om de idee van liefde. En het blok steen stond voor die liefde, volgens de kunstenaar, anders dan het vlees dat Rodin afbeeldde in klei en brons. Het ging Brancusi niet om de afbeelding van de liefde, maar om de essentie ervan dat is dus in steen uitgehakt. Waar de geliefden bij Rodin op een rots zitten, zijn ze bij Brancusi de rots zelf.’

Het ging Brancusi niet om de afbeelding van de liefde, maar om de essentie ervan dat is dus in steen uitgehakt.

Zijn studio aan de Impasse Ronsin in het 15e arrondissement van Parijs werd daarmee een soort tempel, een museum waar zijn beeldhouwwerk zorgvuldig werd bewaard en herschikt. Het was een witte ruimte waar veel gipsen modellen stonden van zijn werk. Man Ray, een goede vriend van Brâncuşi, had het over het binnentreden in een andere wereld als hij bij zijn vriend op bezoek ging. Omdat deze studio na zijn dood moest worden gesloopt voor een nieuwe aanbouw van een ziekenhuis, belandde het oeuvre in 1957 in handen van de Franse staat waarna het een thuis vond bij Centre Pompidou. In 1997 werd op het plein tegenover het museum een exacte reconstructie gemaakt om zijn collectie te huisvesten.

Of het nu de kus was, een kolom, een vis, een vogel, een haan, een zeehond of een hoofd van een vrouw of een kind, hij bleef er eindeloos mee aan slag gaan. Met de kus bijvoorbeeld is hij vanaf 1907 zo’n veertig jaar bezig geweest. Het is steeds hetzelfde beeld, maar dan steeds net een beetje anders. Van De kus zijn er wel zo’n tien à vijftien exemplaren gemaakt en van zijn bronzen werken zijn er, volgens de Franse wet, maximaal twaalf gegoten die toch kunnen gelden als origineel werk. Bij elk ervan heeft hij zich bovendien steeds persoonlijk beziggehouden met het polijsten. Anders dan Rodin werkte Brâncuşi altijd helemaal alleen, ook daarom is elk stuk echt uniek en nooit zomaar een kopie. En voor dat werk had een schare van invloedrijke verzamelaars. Bekend is het verhaal dat Peggy Guggenheim een paar keer naar zijn studio moest komen om hem ervan te overtuigen om haar een vogel te verkopen. Uiteindelijk lukte het haar...

Het Amsterdamse H’ART Museum toont de grootste tentoonstelling van het werk van Constantin Brâncuşi sinds 1970. Brancusi, The Birth of Modern Sculpture (20 september 2025 - 18 januari 2026) toont bijna tweehonderd sculpturen, foto's, tekeningen, films, archieven, gereedschap en meubilair uit het atelier van de Roemeens-Franse kunstenaar. Deze werken kwamen vorig jaar al samen bij een tentoonstelling van Centre Pompidou, het museum dat de komende vijf jaar ingrijpend zal worden verbouwd.

Koos schreef een verhaal erover in het septembernummer van COLLECT.

Beelden: Collection Centre Pompidou, Paris. Musée national d’art moderne – Centre de création industrielle. © Succession Brancusi – All rights reserved (Adagp) c/o Pictoright Amsterdam 2025.